Question and Answer of Accounting (SEE)

 

1. Explain the main functions of the central bank.

Ans : Central Bank is the regulating body that supervises controls and regulates the activities of commercial banks and other financial institution of a country. It issues directive rules to other banks and financial institutions periodically and decides monetary policy for the country. Federal Reserve Bank, Nepal Central Bank etc. are some of the central banks.

    The functions of central bank are as follows:

1. Bank of Note Issue:

         The central bank has the sole monopoly of note issue in almost every country. The currency notes printed and issued by the central bank become unlimited legal tender throughout the country. It brings uniformity in the monetary system of note issue and note circulation.

       The central bank can exercise better control over the money supply in the country. It increases public confidence in the monetary system of the country.

2. Banker, Agent and Adviser to the Government:

          As a banker to government, the central bank performs the same functions for the government as a commercial bank performs for its customers. It maintains the accounts of the central as well as state government; it receives deposits from government; it makes short-term advances to the government; it collects cheques and drafts deposited in the government account; it provides foreign exchange resources to the government for repaying external debt or purchasing foreign goods or making other payments.

3. Banker’s Bank: Central Bank provides banking services to the commercial banks and all the other banks and controls and regulates banking system. That’s why, it is also known as the bank of all banks. It is the guardian of all the financial institutions established in the economy. It is the only institution that gives permission to establish new banks and finance companies. Commercial banks must deposit certain percentage of their total deposit as a compulsory cash reserve in the central bank. This type of reserve system helps the central bank to control the credit creation by the commercial banks.

4. Lender of the last resort: In case of any banking crisis that arises due to bank failure or mistrust by the public, it is the responsibility of the central bank to manage the situation by providing the liquidity to the banks. No other private banks are ready to lend the problem-led banks during such situation. The central bank acts as the lender of the last resort by supplying the liquidity sufficient to meet the demand of the depositors.

5. Controlling credit:

Credit control is one of the major functions of central bank. The commercial banks and other banks create credit by providing much more loan to the individuals and organizations. The central bank is the controller of credit created by other banks in the country. The overflow and underflow of loan both are harmful to the economy. Creation of credit is essential for expansion and growth of capital for various purposes. The central banks maintains balances of inflation and deflation in the economy.

6. Controlling foreign exchange

The central bank has sole right to regulate and control the foreign exchange. It formulates exchange policy and fixes the exchange rate of foreign currency. It also gives permission to other commercial banks to perform the function of exchanging foreign currency. It provides advice and suggestions to the government in implementing rules and regulations for controlling foreign exchange. The central banks handles foreign currencies to maintain stability in the value of domestic currency. Controlling over foreign exchange helps to promote foreign trade and attract the foreign investors in the country.

7. Developing banking system:

The central bank is the guardian bank of other banks. It plays an important role to raise the living standard of people through economic development. It gives permission to establish other banks in the country and encourages them to open their branches in rural area for providing banking facilities to the poor people. It encourages the public to make link with bank and take advantage of taking interest free loan for conducting various income generating programs. It provides some incentives to the commercial bank and development bank. Thus, the central bank gives emphasis for the overall development of banking system in the country.

8. Clearing house functions

The central bank acts as a clearing house for transfer and settlement of mutual claims of other banks and financial institutions. In the banking system, every commercial bank should maintain cash reserve at certain rate in the central bank. It facilitates to clear inter-bank transactions. It transfers funds from one bank to another to facilitate the clearance of cheque and other outstanding bills. For this purpose, central bank adjusts the accounts of commercial banks by passing debit and credit entries in their respective accounts.

9. Other functions

Central bank plays an important role in promoting economic development. They are as follows:

Providing financial assistance to the government to carry out development works.

Helping to develop money and capital market.

Managing short-term and long-term debts for the government.

Collecting various types of statistics by conducting surveys of the current state of the economy.

Helping in developing the banking system and the banking habits in the country.

Advising the government in formulation of monetary, fiscal, and economic policies.

Diverting the scarce resources to the productive sectors by using credit control methods.

Maintain good relationship with international financial institutions.

Issuing letter of credit.

१. केन्द्रीय बैंकको प्रमुख कार्यहरू वर्णन गर्नुहोस्।

उत्तर: केन्द्रीय बैंक एक नियमन गर्ने निकाय हो जसले वाणिज्य बैंकहरू र देशको अन्य वित्तीय संस्थाको गतिविधिहरूको सुपरीवेक्षण र  नियन्त्रण गर्ने गर्दछ। यसले समय समयमा अन्य बैंक र वित्तीय संस्थालाई निर्देश जारी गर्दछ र देशको लागि मौद्रिक नीति निर्णय गर्दछ। फेडरल रिजर्व बैंक, नेपाल राष्ट्र बैंक आदि केन्द्रीय बैंकहरू हुन्।

केन्द्रीय बैंकको कार्यहरू निम्न अनुसार छन्:

१. नोट निष्काशन गर्नु :

        बै देशहरूमा केन्द्रीय बैंकसँग नोटनिष्काशन गर्ने एकल एकाधिकार छ । केन्द्रीय बैंकद्वारा मुद्रित र जारी मुद्रा नोट देशभर असीमित कानूनी बाध्यता बन्दछ । यसले नोट निष्काशन र नोट सर्कुलेशनको मौद्रिक प्रणालीमा एकरूपता ल्याउँछ।

        केन्द्रीय बैंकले देशको पैसा आपूर्ति माथि राम्रो नियन्त्रण गर्न सक्छ। यसले देशको मौद्रिक प्रणालीमा सार्वजनिक विश्वास बढाउँदछ।

२. बैंकर, एजेन्ट र सरकारको सल्लाहकार:

      सरकारमा बैंकरको रूपमा, जसरी वाणिज्य बैंकले आफ्ना ग्राहकहरूको लागि काम गर्दछ त्यस्तै गरी केन्द्रीय बैंकले सरकारको लागि कार्यहरू गर्दछ । यसले केन्द्र र राज्य सरकारको लेखा राख्दछ; यसले सरकारबाट निक्षेप प्राप्त गर्दछ; यसले सरकारलाई अल्पकालीन पेश्की पनि प्रदान गर्दछ; यसले सरकारी खातामा जम्मा गरिएको चेक र ड्राफ्टहरू संकलन गर्दछ; यसले सरकारलाई बाह्य ऋण चुक्ता गर्न वा विदेशी सामानहरू खरिद गर्न वा अन्य भुक्तानी गर्नका लागि सरकारलाई  विदेशी मुद्रा पनि प्रदान गर्दछ।

३. बैंकहरुको बैंक: केन्द्रीय बैंकले वाणिज्य बैंक र अन्य सबै बैंकहरुलाई बैंकिंग सेवाहरु प्रदान गर्दछ र बैंकिंग प्रणाली नियन्त्रण र विनियमित गर्दछ। यसैले, यो सबै बैंकहरूको बैंकको रूपमा पनि परिचित छ। यो अर्थव्यवस्थामा स्थापित सबै वित्तीय संस्थाको अभिभावक हो। यो एकमात्र संस्था हो जसले नयाँ बैंक र वित्त कम्पनीहरू स्थापना गर्न अनुमति दिन्छ। वाणिज्य बैंकहरूले आफ्नो कुल जम्मा राशिको केन्द्रीय बैंकमा अनिवार्य नगद रिजर्भको रूपमा केहि प्रतिशत जम्मा गर्नुपर्छ। यस प्रकारको रिजर्भ प्रणालीले केन्द्रीय बैंकलाई वाणिज्य बैंकहरूले सिर्जना गरेको साख नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्दछ।

४ . अन्तिम रिसोर्टको ऋणदाता: कुनै पनि बैंक सङ्कट आयो भने जनतामा बैंक असफलता वा अविश्वासका कारण उत्पन्न हुने स्थितिमा केन्द्रीय बैंकको जिम्मेवार हुन्छ कि बैंकहरुलाई तरलता प्रदान गरेर स्थिति व्यवस्थापन गर्ने गर्दछ। कुनै अन्य निजी बैंकहरू त्यस्तो अवस्थामा  बैंकहरूलाई ऋण ​​दिन तयार हुँदैनन्। केन्द्रीय बैंकले अन्तिम रिसोर्टको ऋणदाताको रूपमा कार्य गर्दछ जसले निक्षेपकर्ताहरूको माग पूरा गर्न पर्याप्त तरलताको आपूर्ति गर्दछ।

५. साख नियन्त्रण:

     क्रेडिट नियन्त्रण केन्द्रीय बैंकको एक प्रमुख कार्य हो। वाणिज्य बैंक र अन्य बैंकहरूले व्यक्ति र संगठनहरूलाई बढी ऋण प्रदान गरेर साख सिर्जना गर्छन्। केन्द्रीय बैंक देशमा अन्य बैंकहरुद्वारा सिर्जना गरिएको साखको नियन्त्रक हो। ऋणको अतिप्रवाह र कम प्रवाह दुवै अर्थव्यवस्थाको लागि हानिकारक छन्। विभिन्न उद्देश्यका लागि पूँजीको विस्तार र बृद्धि गर्न ऋण सिर्जना आवश्यक छ। केन्द्रीय बैंकहरूले मुद्रास्फीति र मुद्रा संकुचनको स्थितिलाई संतुलन कायम गर्दछ।

६. विदेशी विनिमयको नियन्त्रण

         केन्द्रीय बैंकसँग विदेशी विनिमय नियन्त्रण र नियन्त्रण गर्ने अधिकार छ। यो विनिमय नीति सूत्र र विदेशी मुद्रा को विनिमय दर तय गर्दछ। यसले अन्य वाणिज्य बैंकहरूलाई पनि विदेशी मुद्रा साटासाट गर्ने कार्य गर्न अनुमति दिन्छ। यसले विदेशी विनिमय नियन्त्रणको लागि नियम र कानूनको कार्यान्वयनमा सरकारलाई सल्लाह र सुझावहरू प्रदान गर्दछ। केन्द्रीय बैंकहरूले घरेलु मुद्राको मूल्यमा स्थिरता कायम राख्न विदेशी मुद्रालाई सम्हाल्छ। विदेशी विनिमयमा नियन्त्रणले वैदेशिक व्यापारलाई प्रवर्धन गर्न र देशका विदेशी लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गर्न मद्दत गर्दछ।

७. बैंकिङ्ग प्रणाली विकास गर्न :

      केन्द्रीय बैंक अन्य बैंकहरूको अभिभावक बैंक हो। यसले आर्थिक विकासको माध्यमबाट व्यक्तिहरूको जीवनस्तर उचाल्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसले देशमा अन्य बैंक स्थापना गर्न अनुमति दिन्छ र गरीब मानिसहरूलाई बैंकिङ्ग सुविधा उपलब्ध गराउन ग्रामीण क्षेत्रमा शाखा खोल्न प्रोत्साहित गर्दछ। यसले सर्वसाधारणलाई बैंकसँग लिंक बनाउन र विभिन्न आय आर्जन कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न ब्याजमुक्त खालका ऋण लिई लाभ लिन प्रोत्साहन गर्दछ। यसले वाणिज्य बैंक र विकास बैंकलाई केही प्रोत्साहन प्रदान गर्दछ। यसैले केन्द्रीय बैंकले मुलुकमा बैंकिङ्ग प्रणालीको समग्र विकासमा जोड दिन्छ।

८. समाशोधन गृहको कार्य गर्ने 

      केन्द्रीय बैंकले अन्य बैंक र वित्तीय संस्थाको आपसी दावीहरूको हस्तान्तरण र समाधानको लागि समाशोधन गृहको कार्यको रूपमा कार्य गर्दछ। बैंकिङ्ग प्रणालीमा, प्रत्येक वाणिज्य बैंकले केन्द्रीय बैंकमा निश्चित दरमा नगद रिजर्भ कायम गर्नु पर्छ। यसले अन्तर-बैंक लेनदेनलाई पूरा गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ। चेक र अन्य बक्यौता बिलहरूको क्लियरन्सलाई सहज पार्न एक बैंकबाट अर्को बैंकमा रकम स्थानान्तरण गर्दछ। यस उद्देश्यका लागि केन्द्रीय बैंकले वाणिज्य बैंकहरूको खाताहरू तिनीहरूको सम्बन्धित खाताहरूमा डेबिट र क्रेडिट प्रविष्टिहरू पारित गरेर समायोजन गर्दछ।

९. अन्य कार्यहरू

     केन्द्रीय बैंकले आर्थिक विकास प्रबर्द्धनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। तिनीहरु यस प्रकार छन्:

सरकारले  विकास कार्यहरू गर्नको लागि आर्थिक सहयोग पुर्‍याउने।

मुद्रा र पूँजी बजारको  विकास गर्न मद्दत गर्ने। 

सरकारको लागि अल्पकालीन र दीर्घकालीन ऋणको  प्रबन्धन गर्ने ।

वर्तमान अर्थतन्त्रको राज्यको सर्वेक्षण गरी विभिन्न प्रकारका तथ्याङ्गहरू संकलन गर्ने। 

देशमा बैंकिङ्ग प्रणाली र बैंकिङ्ग गर्ने बानीको  विकास गर्न मद्दत गर्ने। 

मौद्रिक, वित्तीय र आर्थिक नीति निर्माणमा सरकारलाई सल्लाह दिने। 

साख नियन्त्रण विधि प्रयोग गरी दुर्गम श्रोतहरू उत्पादनमूलक क्षेत्रमा परिवर्तन गर्ने। 

अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्थासँग राम्रो सम्बन्ध कायम राख्न अहम भूमिका खेल्ने। 

प्रतित पत्र जारी गर्न सहयोग गर्ने।